مسائل و مباحث علم اصول

مسائل علم اصول فقه به چهار دسته کلی زیر تقسیم می گردد:

1- مباحث الفاظ                                            2- مباحث حجت

 3 – مباحث عقلی  ۴                                      - اصول عمليه

مباحث الفاظ

از آنجا كه مجتهد در استباط احكام شرعي قبل از هر چيز با متن كتاب و سنت مواجه مي گردد، لذا اولين بحثي كه در اصول فقه مطرح مي شود ، مبحث الفاظ است.

 اول بايد رابطه الفاظ با  معانی درک و نکات آن بررسی شود . مثلاً اگر صيغه امری در لفظ باشد ، چگونگی برداشت از اين امر در حکم تأثير خواهد داشت.

تاريخچه علم اصول فقه و كتب اصلي آن

 علم اصول علمی است که خود مسلمانها تدوين کردند تا روش برداشت از فقه مشخص شود.

 بعد از ائمه معصومين و به خصوص در زمان غيبت که دسترسی مستقيم به منابع اصيل ، يعنی ائمه هدی، محدود شد و آنها هم که ارتباط داشتند، مجاز به علنی کردن آن نبودند . فقها و علمای دين با مکتوبات و احاديث روبرو شدند ،که برداشت از آنها به يک ميزان از سهولت نبود و گاهی برداشت صحيح بسيار مشکل می نمود و نياز به اجتهاد داشت.

اجتهاد از نظر شيعه يعنی به کار گرفتن حد اعلای کوشش برای يافتن حکم شرع . قسمت کوچکی از آيات قرآن مجيد به احکام شرعيه اختصاص دارد که البته به صورت کلی بيان گرديده است ، و به علت کليت و شمول ، استخراج احکام جزئيه از آن برای غير متخصص و غير مجتهد و نا آشنای به رموز قرآن کار آسانی نيست .

تعريف اصول فقه

علم اصول مجموعه قواعد و روشهايی است که استنباط احکام جزئی و فرعی از منابع فقه را ممکن ميسازد ، به اين ترتيب اين علم از جمله علوم دستوری است و رابطه و نسبت آن با فقه مانند نسبت و رابطه منطق با فلسفه است .

بعضی از محققين به علت « دستوری » بودن اين علم آن را به فن نزديک تر ميدانند ، و عنوان « علم دستور استنباط » را  برای آن  قرار مي دهند.

 جهت بهتر فهميدن تعريف لازم است توضيحي راجع به كلمات كليدي تعريف بيان شود.

علم اصول فقه

علم ديگري كه به عنوان پيش نياز مطرح مي شود، اصول فقه است كه به طور اختصاصي به عنوان پيش نياز فقه كاربرد دارد.

اصول فقه مهمترين علمی است كه در مقدمه فقه ضروری است كه آموخته شود و جزء علوم ابتكاری مسلمين است.

وابستگی اصول و فقه به يكديگر ، چنانكه‏ بعداً روشن خواهد شد ، نظير وابستگی فلسفه و منطق است . علم اصول به منزله مقدمه‏ای برای علم فقه است و لهذا آن را اصول فقه يعنی پايه‏ها و ريشه‏های فقه می‏نامند.