ابن سينا (زندگي نامه)

صلوات الله سبحانه و تعالي ذكره
علي خاتم النبياء محمد صلی الله علیه وآله
وعلي حججه الطاهرین المنتجبين عليهم السلام
-----------------------------

دائره المعارف بزرگ اسلامی
جلد: 4  نویسندگان: فتح الله مجتبایی 
شرف الدین خراسانی  علیرضا جعفری نائینی 

اِبْن‌ِ سينا، ابوعلى‌ حسين‌ بن‌ عبدالله‌ بن‌ سينا (370- 428ق‌/980- 1037م‌)، بزرگ‌ترين‌ فيلسوف‌ مشايى‌ و پزشك‌ نامدار ايران‌ در جهان‌ اسلام‌.

زندگى‌ و سرگذشت‌:
ما دربارة زندگى‌ و سرگذشت‌ ابن‌ سينا آگاهى‌ بس‌ بيشتري‌ داريم‌ تا دربارة هر فيلسوف‌ مسلمان‌ ديگر. اين‌ نيز به‌ بركت‌ زندگى‌ نامه‌اي‌ است‌ كه‌ ابوعُبيد جوزجانى‌ (د 438ق‌/1046م‌) شاگرد وفادار وي‌ به‌ نوشته‌ آورده‌ است‌ و بخش‌ نخست‌ آن‌ تقرير ابن‌ سينا و بخش‌ دوم‌ آن‌ گزارش‌ و نوشتة خود جوزجانى‌ است‌. اين‌ نوشته‌ها بعدها به‌ «سرگذشت‌» يا «سيره‌» مشهور شده‌ است‌. كهن‌ترين‌ متنى‌ كه‌ از اين‌ سرگذشت‌ در دست‌ است‌، كتاب‌ تَتِمة صِوان‌ الحكمة اثر ظهيرالدين‌ ابوالحسن‌ على‌ بن‌ زيد بيهقى‌ است‌ كه‌ همچنين‌ مطالب‌ تازه‌اي‌ دربارة ابن‌ سينا در بر دارد. در كنار اين‌ گزارش‌، ما دو گزارش‌ ديگر را از زندگى‌ ابن‌ سينا نزد ابن‌ ابى‌ اصيبعه‌ در عيون‌ الانباء وي‌ و در تاريخ‌ الحكماء اثر ابن‌ ابى‌ قفطى‌ مى‌يابيم‌. گزارشهاي‌ هر يك‌ از اين‌ دو منبع‌ داراي‌ اختلافاتى‌ است‌. هر چند منبع‌ مشترك‌ آنها همان‌ روايت‌ جوزجانى‌ به‌ نقل‌ از خود ابن‌ سينا و سپس‌ بقية گزارش‌ جوزجانى‌ از سرگذشت‌ است‌.

مختصري از زندگينامه آيت‌الله حاج شيخ احمد مجتهدي تهراني به همراه تصاويري از ايشان

السلام علیک یا ابا عبدالله

 

ملامحمد علي مجتهد، معروف به آيت‌الله حاج شيخ احمد مجتهدي تهراني، كه رياست علمي و مديريت يك مدرسه علميه در تهران را بر عهده داشت، از جمله علما و استادان اخلاق مشهور بود. وي در نهم مهرماه سال 1302 شمسي در تهران چشم به جهان گشود و در خانداني با تقوا پرورش يافت. پدرش مرحوم محمد باقر از كاسبان معروف، با تقوا و متدين تهران و جدش مرحوم ميرزا احمد از تجار مشهور و از مؤمنان و متدينان عصر خود بود. بعد از اين دو، اجداد آيت‌‌الله مجتهدي همگي در كسوت روحانيت و از علماي گران‌قدر و مبلغان اسلام و از ائمه جماعات مشهور كاشان بودند.

از جمله اجداد وي آيات و حجج اسلام، حاج ملا محمد علي مجتهد، حاج ملا محمد باقر مجتهد و حاج ملا محمد كاظم مجتهد كاشاني را مي‌توان نام برد.

حضرت آيت‌الله مجتهدي به ملكوت اعلي پيوست

السلام علیک یا ابا عبدالله

انا لله و انا الیه راجعون

استاد مسلم اخلاق و اسوه اهل تقوي و معرفت حضرت آيت‌الله مجتهدي  به ملكوت اعلي پيوست و دوستداران او و راهش را در ماتم فرو برد.

 

او در مسير كمال و نيل به مقام لقاء الله اين مسير را پيمود و اگرچه مرگ را بارها چشيده بود و  مصداق موتوا فبل ان تموتوا بود اما ما را تنها گذاشت و وعده رفتنش را جامه عمل پوشانيد.

فقدان اين اين عالم وارسته كه به حق راهنماي دلسوزي بود براي جويندگان معرفت، لطمه اي بزرگ خواهد بود. لكن او كه همچون پدري مهربان بود براي يارانش ان شاء الله شاگردان خود را تنها نخواهد گذاشت.

ملاعبدالله زنوزی

ملاعبدالله زنوزی اين مرد همان است كه به تقاضای محمدحسين‌خان‏ مروی، حكيم نوری او را برای تدريس فلسفه از اصفهان به تهران فرستاد. مركزيت تهران در مقابل اصفهان كه تدريجاً اصفهان از رونق افتاد، از اين‏ زمان شروع شد. ملاعبدالله مطابق گزارشی كه فرزند برومند عاليقدرش آقاعلی مدرس داده است، مقدمات را در آذربايجان تحصيل كرده و سپس به كربلا رفته‏ و از حوزه فقه صاحب رياض بهره‏مند شده است. آنگاه مدتی در قم از محضر درس‏ ميرزای قمی مجتهد معروف بهره‏مند شده و بعد به اصفهان رفته و پس از محضر حكيم نوری و آموختن حكمت نزد او در سال 1237 به تهران منتقل شده‌است. پس از بيست سال تدريس و افاضه در مدرسه مروی وي در سال 1257 به رحمت حق پيوسته است.

آيت الله طالقاني

مرحوم آيت الله طالقاني در سال ١۲٨٩ هجري شمسي ديده به جهان گشود.

  او در خانواده‌اي اهل علم و فضيلت و داراي روحيات انقلابي و ضد ظلم رشد نمود و براي نخستين بار در مكتب پدرش ابوالحسن آغاز به يادگيري مفاهيم اسلامي‌و درس تقوا كرد. همان كس كه امام (ره) از او به سرآمد پرهيزكاران ياد مي‌كند.

او تحصيلات ديني خود را در مدارس رضويه و فيضيه قم به پايان رساند. آيت الله طالقاني در زمان طلبگي آشنايي فراواني با امام (ره) داشت و روابط متقابل آن دو، بسياري را در شگفتي افكنده بود.

علامه سيد محمد كاظم عصار

 

علامه سيد محمد كاظم فرزند آيت الله حاج سيد محمد عصار در سال 1305 قمري در كاظمين به دنيا آمد و يكسال بعد همراه والد ماجد خود به تهران هجرت نموده و تا سال 1323 در تهران به تحصيل ادبيات فارسي و عربي و سطوح فقه و اصول و كلام و فلسفه مشغول و بعد .در هجده سالگی به اصفهان رفت و سه سال به تحصيل‏ فلسفه پرداخت. بعد به تهران آمد  پس از مراجعتشش سال نزد اساتيد تهران،  نزد ميرزا شهادب الدين شيرازي ـ ميرزا هاشم رشتي ـ ميرزا حسن كرمانشاهي حكيم اشكوری  و حكيم نيريزی فلسفه تحصيل كرد.

علامه سيد محمد كاظم عصاردر سال 1330 به عتبات عاليات رجعت نموده   و ده سال علوم‏ منقول را نزد اساتيد فن و  از محضر آيت الله ميرزا محمد شيرازي ـ آيت الله شريعت اصفهاني ـ آقا ضياء عراقي آموخت و از ايشان اجازه اجتهاد كسب نمود  در سن 35 سالگی، سال 1340 قمری، به‏ تهران مراجعت كرد و به تدريس معقول و منقول، بخصوص معقول، پرداخت. پس از تأسيس دانشگاه تهران در 1313 ه.ش  (1353 ه.ق) در دانشكده ادبيات دانشكده علوم معقول و منقول به تدريس پرداخت و از حدود سال 1365ه‌‌.ق تا پايان عمر پر بركتش در‏ مدرسه عالی سپهسالار مشغول تدريس شد. از مرحوم عصار آثاری در وحدت وجود و بدا و علم‏الحديث و تفسير باقی‏ مانده است. معظم‏له در سال 1394 ه.ق 1353 شمسي در گذشت و در رواق ابوالفتوح رازي آستان مقدس حضرت عبدالعظيم عليه السّلام به خاك سپرده شد.

 از تاليفات‌ ايشان : 1 ـ علم الحديث 2 ـ وحدت وجود و بداء3 ـ تفسير كلام الله مجيد مي باشد .

 

علامه محمد حسين فاضل توني

حكيم فرزانه، عارف روشن ضمير و اديب چيره دست مرحوم علامه آقا شيخ محمد حسين فاضل توني در سال ١٢٩٨ هجري قمري ديده و به جهان گشود و به سال ١٣٨٠ هجري قمري (١٣٣٩ ش) به سراي جاويد عروج كرد. او نيز از اعاظم علماي تهران و از اساتيد بزرگ و موفق فلسفه و عرفان در حوزه و دانشگاه بود. محضري جاذب و ذوقي سليم داشتند. بسيار خليق و شاگردپرور بود، و در اثناي درس با بيان لطايف معنوي و تذكرات اخلاقي سعي مي‌كرد تا شاگردانش را به تهذيب نفس سوق دهد و تربيت كند.

 رساله‏ای در الهيات دارد، در مقدمه آن نوشته است كه شاگرد جهانگيرخان و حكيم اشكوری بوده است . پس از تأسيس دانشگاه ، سالها در دانشكده ادبيات و دانشكده معقول و منقول تدريس مي‌كرد . فاضل تونی بر مقدمه شرح فصوص قيصری حاشيه نوشته‏ است.

علامه رفيعی قزوينی - بخش دوم

بخش اول

تبار علمي

تبار آیة اللّه رفیعی قزوینی از خاندانهای علمی شیعه در قزوین است. آنان از سادات حسینی به شمار می‏آیند و از ذریه سید میرزا محمد زمان طالقانی قزوینی، از اکابر علمای عصر خویش و از شاگردان ملا خلیلا قزوینی‏اند.(1)

سید میرزا رفیع ( متوفی 1272ه.ق) از فرزندان سید محمد باقر، از مجتهدان و حکمای الهی عصر خویش بود که نامش عنوان این خاندان جلیل گشت. بدین ترتیب این سلسله به « آل رفیعی» شهرت یافتند.

نسب آیة اللّه سید ابوالحسن رفیعی قزوینی با یک واسطه به سید میرزا رفیع می‏رسد و سیادت و علم را از این تبار پاک به ارث برده است.

« سید میرزا رفیع - سید ابراهیم - سید ابوالحسن رفیعی قزوینی.»

نسب مادریش نیز به واسطه آیة اللّه حاج سید علی مجتهد قزوینی به « آیة اللّه سید ابراهیم» می‏رسد.(2)

شيخ اشراق

شيخ اشراق : شيخ شهاب الدين يحيی بن حبش بن ميرك سهروردی زنجانی ، معروف‏ به شيخ اشراق. بدون شك از اعجوبه‏های روزگار است . ذهنی فوق‏العاده وقاد و جوال و نوجو و مبتكر داشته است. اگرچه تمايل اشراقی در فلسفه ، پيش از او حتی در فارابی و بوعلی وجود داشته است، اما كسی كه مكتبی بنام مكتب‏ اشراق تأسيس كرد و در بسياری از مسائل راه آن مكتب را از راه مكتب‏ مشاء جدا كرد، اين مرد بزرگ بود . تقريبا همه مسائلی كه اكنون به عنوان‏ نظريات اشراقيون در مقابل مشائين شناخته مي‌شود و برخی می‏پندارند آنها مسائل ما به الاختلاف افلاطون و ارسطو است ، نتيجه فكر شخص سهروردی است‏ كه در مقابل افكار مشائين و بالخصوص مشائيان اسلامی آورده است .

ماردينی – استاد او- می‏گفته در هوش و ذكاء و حدت ذهن، مانندش را نديده‏ام و از اين رو برجانش می‏ترسم. گويند سهروردی در ساير علوم و از جمله فقه نيز سرآمد بوده است. به شام و حلب رفت و در جلسه درس فقه استاد مدرسه حلاويه حلب بنام شيخ افتخارالدين شركت كرد. در آنجا برتري‌اش روشن گشت و مقرب استاد شد. صيت‏ شهرتش او را مورد علاقه الملك الظاهر پسر صلاح الدين ايوبی كرد و در حضور او بی‏محابا با فقها و متكلمين مناظره می‏كرد و آنها را مغلوب می‏ساخت ، همين كار سبب حسادت‏ ديگران شد و كاری كردند كه صلاح الدين ايوبی فرزندش را وادار كرد كه او را بقتل برساند. در سال 586 در سن 36 سالگی و يا در سال 587 در سن 58 سالگی كشته شد.

سهروردی نه تنها در مناظره با فقهاء و متكلمين بی‏پروا بود و دشمنی‏ می‏انگيخت، بلكه در اظهار اسرار حكمت، بر خلاف توصيه بوعلی در آخر اشارات-  شايد به علت جوانی، بی‏پروايی می‏كرد واز همين رو افراد پخته از اول‏ حدس می‏زدند كه جان سالمی نخواهد برد . وقتی كه خبر مرگش به دوست و استادش فخرالدين ماردينی رسيد، گفت همان شد كه من حدس ميزدم .

امام فخر رازي

 فخرالدين محمدبن عمروبن الحسين الرازی، معروف به امام فخر رازی فقيه، متكلم، مفسر، فيلسوف، پزشك وهمچنين خطيب بوده است. ذهنی فوق‏العاده جوال داشت و در تبحر در علوم مختلف كم نظير است . در عين اينكه در افكار فلاسفه وارد است ، و تأليفاتی گرانبها در فلسفه دارد ، طرز تفكرش تفكر كلامی است نه فلسفی و سخت بر فلاسفه می‏تازد و در مسلّمات فلسفه تشكيك می‏نمايد. در تنظيم و تبويب و تقرير مسائل حسن‏ سليقه دارد. صدرالمتألهين از اين نظر از او بسيار استفاده كرده است . مهمترين كتاب فلسفی او  المباحث المشرقيه است. شهرت بيشترش‏ بواسطه تفسير مفاتيح الغيب است بر قرآن مجيد كه جای شايسته‏ای در ميان‏ تفاسير برای خود باز كرده است . فخررازی در سال 534 متولد شده و در سال 606 درگذشته است.

امام فخر رازي

 فخرالدين محمدبن عمروبن الحسين الرازی، معروف به امام فخر رازی فقيه، متكلم، مفسر، فيلسوف، پزشك وهمچنين خطيب بوده است. ذهنی فوق‏العاده جوال داشت و در تبحر در علوم مختلف كم نظير است . در عين اينكه در افكار فلاسفه وارد است ، و تأليفاتی گرانبها در فلسفه دارد ، طرز تفكرش تفكر كلامی است نه فلسفی و سخت بر فلاسفه می‏تازد و در مسلّمات فلسفه تشكيك می‏نمايد. در تنظيم و تبويب و تقرير مسائل حسن‏ سليقه دارد. صدرالمتألهين از اين نظر از او بسيار استفاده كرده است . مهمترين كتاب فلسفی او  المباحث المشرقيه است. شهرت بيشترش‏ بواسطه تفسير مفاتيح الغيب است بر قرآن مجيد كه جای شايسته‏ای در ميان‏ تفاسير برای خود باز كرده است . فخررازی در سال 534 متولد شده و در سال 606 درگذشته است.

ابن رشد

قاضی ابو الوليد محمد بن احمد‌بن محمدبن رشد اندلسی، هم فيلسوف است و هم پزشك و هم فقيه. او در همه اين رشته‏ها كتب متعدد دارد. كتاب‏ معروف او شرحی است كه بر ما بعدالطبيعه ارسطو نوشته و چاپ شده است. كتاب فقهی معروفش بدايةالمجتهد  است. اروپائيان برای او در فلسفه مقامی‏ در حد ابن سينا قائلند ، ولی آراء او در ميان فلاسفه اسلامی آنچنان مطرح نيست.وی در سال 595 درگذشته است.

ابن باجه

ابن باجه:  ابوبكر محمدبن يحيی بن الصائغ اندلسی معروف به  ابن باجه. از اعاظم فلاسفه به شمار رفته است . كتابهای زيادي تأليف كرده است. وی‏ استاد ابن رشد، فيلسوف معروف اندلسی بوده است.

ابوالبركات بغدادي

 ابوالبركات هبةالله بن علی (يا يعلي) ملكای بغدادی. يهودی‏ بود و مسلمان شد. در علت اسلامش اختلاف است كتاب معروف او كتاب «المعتبر» است و واقعاً از كتب معتبر فلسفه است، ابوالبركات فيلسوفی صاحب نظر است. فلاسفه‏ای مانند صدرالمتألهين به كتاب او نظر دارند . وی مخالف ابن سينا بوده است. سلسله اساتيد او‏ مستقيماً به فارابی می‏رسد.

غزالي

غزالي: ابوحامد، محمدبن محمدبن محمدبن احمد غزالی طوسی . او در رديف فلاسفه به معنی مصطلح نيست و حتي او خود را فيلسوف‏ نمی‏شمارد؛ بلكه به واقع مخالف فلسفه و فلاسفه، مخصوصاً ابن سينا است و فلسفه را نزد استاد نخوانده بلكه سه سال به مطالعه فلسفه پرداخته و سپس كتاب مقاصد الفلاسفه و بعد تهافت الفلاسفه كه از كتب مهم و تأثيرگذار دوره اسلامی است، نوشته است. شهرت و تأثير اين كتاب نه به واسطه قوه علمي آن، بلكه بواسط شخصيت غزالي بود كه با توجه به شخصيت فقهي بالاي او  مخالفت او با فلسفه بسيار مؤثر بوده است. ضد فلسفه در جهان اسلام زياد بوده‏اند اما هيچكس بقدرت غزالی نبوده‏ است. اگر به فاصله كمی افرادی نظير سهروردی و خواجه نصيرالدين ظهور نكرده بودند و به دفاع از فلسفه نپرداخته بودند، غزالی بساط فلسفه را برچيده بود.

بهمنيار

ابوالحسن بهمنيار بن مرزبان آذربايجانی . مجوسی بود كه مسلمان شد. او از معروفترين شاگردان بوعلی است.

 شهرت بهمنيار يكی بواسطه سئوالات‏ فراوانی است كه از بوعلی كرده و بوعلی جواب داده است، طوري كه بيشتر كتاب‏ مباحثات شيخ پاسخ به سئوالات بهمنيار است، و ديگر بواسطه كتاب‏ معروف‏ التحصيل است كه مكرر در كتب فلسفه از او ياد می‏شود. صدرالمتألهين در اسفار چندين بار مطالبی از آن كتاب و دو نوبت از كتابی‏ از او بنام «البهجة و السعادة» نقل كرده‌است. بهمنيار در سال 458 ه.ق درگذشت.

ابو علي سينا - بخش اول

ابو علي سينا : ابوعلی حسين بن عبدلله ابن سينا ، اعجوبه دهر و نادره روزگار .

خودش گزارش زندگی خود را تا حدود سی و پنج سالگی كه به گرگان آمده، به تقاضای يكی از شاگردانش به رشته تحرير در آورده و شاگرد معروفش ابوعبيد جوزجانی، بعد آنرا تكميل و تا آخرين روز زندگيش گزارش كرده است. از اين گزارشها می‏توان تا حدی‏ وضعيت زندگی عادی، علمی و سياسی او را به دست آورد. زندگی ناآرام و پرماجرايی داشته است و عمری نسبتاً كوتاه. با اين عمر كوتاه و اين زندگی‏ پرماجرا، اين همه معلومات و خلق اين همه آثار حقيقتاً حيرت‏انگيز است. بنابر نقلي، عمر شيخ 54 سال و بنابر نقل ديگر  58 سال بوده است. شخصيت بوعلی همه حكمای اسلامی‏ پيش از او را تحت‏الشعاع قرار داد، بعد از بوعلی چه در طب و چه در فلسفه كتابهای او محور بحث و تدقيق، تحشيه و شرح بود.

نكته ديگر اينكه قبل از بوعلی ، بغداد مركز طب و فلسفه بود. با اين وجود، بوعلی به‏ بغداد نرفت اما شخصيت بوعلی در زمان حياتش و شهرت كتابهايش، بعد از خودش كه محور بحث ميان اهل فضل بود و متخصصان آن كتب را در ايران جمع كرد سبب شد كه مركز ثقل فلسفه و طب از بغداد به ايران منتقل گشت.

ابن مسكويه

 ابوعلی احمدبن محمد بن يعقوب مسكويه رازی. اصلاً اهل ری بوده و مدتی به اتفاق ابوريحان بيرونی و ابن سينا و ابوالخير و ابوسهل مسيحی و ابونصر عراقی در دربار خوارزمشاه می‏زيسته است. وفاتش در اصفهان در سال‏ 420 واقع شده است. تاريخ تولدش معلوم نيست ولی می‏گويند عمر طويل‏ يافته است. از ابوحيان توحيدی نقل شده كه ابن مسكويه مدتی نزد ابوالخير شاگردی‏ كرده است.

فارابي

 ابونصر محمدبن محمدبن محمدبن طرخان فارابی. به حق او را  معلم ثانی  و  فيلسوف المسلمين من غير مدافع  لقب‏ داده‏اند.

او نواقص كار كندی را در منطق‏ تكميل كرد. همچنين گويند فن تحليل و انحاء تعليميه منطق را كه تا آن وقت در اختيار كسی‏ نبود و يا ترجمه نشده بود، به ابتكار خود افزود و ضمناً صناعات‏ خمس و موارد استفاده از هر صنعت را او مشخص ساخت. فارابی از افرادی است كه‏ عظمتش از او شخصيتی افسانه‏ای ساخته است. تا آنجا كه ادعا كرده‏اند او هفتاد زبان ميدانسته. او استاد قابل توجهی نديده است و تنها منطق را نزد يوحنابن حيلان آموخته است .

فارابی فيلسوفی است مشايي و در عين حال خالی از مشرب اشراقی نيست چنانكه كتاب فصوص الحكم او حكايت می‏كند . او در عين حال يك‌ نفر رياضی‏دان و موسيقی دان درجه اول است. آراء سياسی و نظريات خاص درباره‏ مدينه فاضله دارد كه معروف است. فارابی فلاسفه قبل از خود را تحت‏الشعاع قرار داد . او تالی تلو ارسطو شمرده شد و معلم ثانی لقب يافت .

رازي

رازي:  ابوبكر محمدبن زكريای رازی كه به « جالينوس العرب»  اشتهار يافته و بيشتر شهرت و تخصص وی در زمينه طب است. برخی او را در طب عملی و تجربی بر بوعلی ترجيح‏ داده‏اند. در سال 251 متولد شده و در سال 313 در گذشته است. رازی شاگرد بلخی و او برجسته ترين شاگرد كندي شمرده مي شده است .

رازی عقايد فلسفی خاص دارد. به فلسفه ارسطويی زمان خويش تسليم نبوده‏ و درباب تركيب جسم قائل به « اجزاء ذره‏ای» بوده‌است. عقيده‏ خاصی درباب قدمای خمسه داشته است كه معروف و كم و بيش در كتب‏ فلسفه مطرح است .

الكندي

الكندي : فلسفه اسلامی با ابويوسف يعقوب بن اسحاق كندی، معروف به « فيلسوف‏ العرب » آغاز می‏شود. الكندی عرب خالص، معاصر با مأمون و معتصم و فيلسوفی صاحب‏نظر و بلند قدر است. در حدود دويست و هفتاد كتاب و رساله به كندی نسبت داده شده است. ابن النديم كتابهای او را در رشته‏های مختلف منطق، فلسفه، نجوم، حساب، هندسه، طب، اصول عقائد دينی فهرست كرده است.

ارزش اين فيلسوف بسيار بيش از آن است‏ كه قبلاً تصور می‏شد. كندی قطعاً يكی از نوابغ جهان و از ستارگان قدر اول‏ دوره اسلامی است. برخی از اروپائيان او را يكی از دوازده چهره عقلی‏تاريخ بشر كه تأثير فراوان داشته‏اند شمرده‏اند[1].

كندی مردی خودساخته بوده است . تاريخ نشان نمی‏دهد كه در دوره مقدم بر او، يا در دوره خود او فيلسوفی صاحب نظر اعم از مسلمان يا غير مسلمان‏ وجود داشته است.

درباره كندی همين قدر نوشته‏اند كه در بصره و بغداد به تحصيل پرداخت و می‏دانيم كه در آن وقت، نه در بصره و نه در بغداد فيلسوفی وجود نداشته‏ است. به همين جهت است كه كندی سرسلسله حلقات فلاسفه اسلامی است بدون آنكه خود به‏حلقه‏ای و طبقه‏ای ديگر وابسته باشد .

امروز در اثر تحقيقاتی كه به عمل آمده روشن شده است كه اولاً ارزش علمی و فلسفی كندی بيش از آن است كه قبلا تصور می‏شد، و ثانياً او مسلمانی پاك‏ اعتقاد و مدافع و احتمالاً شيعه[2] بوده است، ثالثا اينكه به واسطه موقعيت علمی و اجتماعی مورد حسد بوده و نسبت‏های ناروا به او مولود آن حسادتها است. همانطور كه قبلاً اشاره شد، كندی شخصيت منحصر به فرد طبقه خودش است .شخصيتی ديگر ، اعم از مسلمان و غير مسلمان كه فيلسوفی صاحب نظر باشد در طبقه و دوره او وجود ندارد . كندی در حدود سال 258 در گذشته است .

---

[1] هانری كربن، تاريخ فلسفه اسلامی، صفحه 199 و دكتر نصر ، سه حكيم مسلمان، صفحه16. آقای دكتر نصر در حواشی صفحه 166 می‏نويسد: كاردانوس‏ نام كندی را همرديف نامهای ارشميدس، ارسطو و اقليدس آورده است .

[2] - شيخ عبدالله نعمه . فلاسفه شيعه

حضرت آيت الله حق شناس

 

انا لله و انا اليه راجعون

در گذشت عالم جليل القدر عارف صمداني، عالم وارسته، سالك راهنما و زينت اهل بيت عصمت و طهارت حضرت آيت الله العظمي حاج شيخ عبدالكريم حق شناس را به پيشگاه حضرت بقية الله الاعظم تسليت عرض مي نمايم.

مرحوم آيت‌الله ميرزا عبدالكريم حق شناس(تهراني) در سال 1338 ه.ق برابر با 1298 ه. ش در تهران در خانواده‌اي مذهبي ديده به جهان گشود.

* تحصيلات
وي تحصيلات مقدماتي و ادبيات را در محضر آيت‌الله حاج شيخ محمدرضا تنكابني فرا گرفت و عرفان را نيز از محضر آيت‌الله شاه‌آبادي تلمذ كرد. ظاهرا بخشي از معقول را نيز غير از درس آيت‌الله شاه‌آبادي از محضر آيت‌الله ميرزا مهدي آشتياني مدرس بزرگ حكمت و فلسفه آموختند. زيرا روزي در بين سخنانشان فرموند: «ايشان - ميزرا مهدي آشتياني - بخش وجود ذهني را كه مي‌فرمودند با عباراتي بسيار مغلق و خراباتي بيان مي‌كردند.» كه دال بر استفاده ايشان از محضر آن حكيم بزرگ است، اما مدت اين كسب فيض مشخص نيست.
ايشان همچنين دروس فقه و اصول را در هجرتي كه به سال 1358 ه.ق به قم داشتند از محضر بزرگاني چون آيت‌الله حجت و آيت‌الله خوانساري و آيت‌الله العظمي بروجردي فرا گرفتند. مدتي نيز از محضر فقه و اصول امام بهره‌مند شدند و البته مراوداتي در بحث اخلاق با امام راحل نيز داشتند.

هجرت به تهران
در سال 1373 ه.ق كه جناب حاج شيخ محمدحسين زاهد تهراني معروف به زاهد نفت فروش كه در مسجد امين‌الدوله واقع در بازار وفات كردند، بنا به درخواست اهل مسجد و محل، آيت‌الله بروجردي به آيت‌الله حق‌شناس دستور دادند تا براي حل مشكلات ديني و رسيدگي به امور شرعي آن مسجد، به تهران عزيمت كنند.
در اين زمينه ايشان خود مي‌فرمايند: «مردم به قم آمدند و تقاضاي كسي را فرمودند. مرحوم امام خميني قدس سره كه آن روز در محضر آقاي بروجردي بودند و نسبتشان به حقير چون پدري به فرزند بود به من فرموند شما برويد و از آيت‌الله بروجردي هم درخواست كردند كه ايشان هم حكم كنند. ايشان هم حكم فرمودند. حس كنجكاوي و مقام گستاخي فرزند به پدر باعث شد كه عرضه داشتم: آقا چرا خودتان تشريف نمي‌بريد؟ حضرت امام فرمودند: مردم گفته‌اند عبدالكريم. (عين عبارت ايشان است) به جدّم اگر مي‌گفتند روح‌الله من پيشقدم مي‌شدم.»
بالاخره ايشان به تهران آمدند و تا پايان عمر به تهذيب نفس جوانان و اهل علم و طلاب و كسبه مشغول بودند. ايشان مدتي نيز رئيس مدرسه فيلسوف‌الدوله و سپهسالار قديم (شهيد مطهري فعلي) بودند و در آنجا به تدريس مكاسب و كفايه در فقه و اصول و منظومه سبزواري در حكمت همت داشتند.
محمد شريف رازي در كتاب خود به نام گنجينه دانشمندان مي‌فرمايند: «بعد از وفات آيت‌الله بروجردي مؤمنين مسجد مزبور كه غالبا از مقدسين و اخيار تهرانند به قم آمدند و از آيت‌الله بروجردي تقاضا كردند ايشان را بجاي آن مرحوم (شيخ زاهد تهراني) براي امامت آن مسجد انتصاب و اعزام فرمايند. ايشان حسب‌الامر آيت‌اللهي به تهران عزيمت و تا حال حاضر در مسجد مزبور اقامه جماعت و هم به تدريس فقه و اصول و معقول در مدرسه سپهسالار قديم و خدمات ديني ديگر اشتغال دارند و نزديك چهل سال است كه اين نگارنده ايشان را مي‌شناسم و حقا داراي مقام فضل و دانش و تقوا و پاكدامني و بي‌آلايشي موصوف و در تربيت و تهذيب اخلاق جوانان محيط خود بسيار ساعي هستند تربيت يافتگان او در بازار و حوزه‌هاي علمي قم و تهران و مشهد بسيار هستند و از روز آشنايي تاكنون مكروهي از وي نديده‌ام .»

هشياري و آگاهي
آيت‌الله حق‌شناس با وجود مشغله فراوان در امور شرعي و دروس حوزوي و تدريس كتب فني از مسائل روز و سياسي بي خبر نبودند و دقت خاصي داشتند.
مي‌فرمودند: «با شروع جنگ تحميلي اين شبه براي من ايجاد شد كه مبادا در جبهه به من نياز باشد به خدمت امام راحل مشرف شدم آيت‌الله شهيد صدوقي هم در مجلس حضور داشتند. من دو وجبي زعيم عاليقدر بودم گفتم: بنده مدرس حوزه و امام جماعت مسجد امين‌الدوله هستم. اگر چنانچه وظيفه طور ديگر است دستور مي‌فرماييد به جبهه بروم. امام فرمودند: مگر تو مي‌تواني تفنگ بلند كني؟ گفتم: بنده يكبار تفنگ بلند كردم و گلنگدن را كشيدم و ماشه را چكاندم به جاي اينكه من تفنگ را نگه دارم تفنگ مرا مسافتي عقب برد. امام تبسمي كردند و اظهار داشتند: جبهه تو همان مدرسه است و مسجد امين الدوله.»
يكي از شاگردان اين عالم مي‌گويد:«در آن سالي كه حرم مطهر رضوي توسط منافقين كور دل مورد انفجار ناجوانمردانه قرار گرفت سراسيمه به مسجد امين‌الدوله رفتم زيرا از ارادت خاص و عنايت ويژه ايشان به امام هشتم مطلع بودم و نگران آشفتگي روحي استاد حق شناس شدم. اما وقتي به آنجا رسيدم و چهره آرام آيت‌الله حق‌شناس را ديدم از نگراني‌ام كمي كاسته شد. ايشان آرام فرمودند: مقام امام رضا عليه السلام چنان رفيع است كه با اين حركت‌هاي مذبوحانه چيزي از شؤون ايشان كاسته نمي‌شود.»

آثار آيت‌الله حق‌شناس
آثار قدمي و عملي ايشان با وجود تربيت شاگردان بسيار، كم نيست، ولي چند اثر قلمي و علمي نيز از معظم‌له موجود است:
1- رساله‌اي در ارث زوجه
2- تقريرات فقه مرحوم آيت‌الله حُجت
3- تقريرات اصول آيت‌الله خوانساري
4- تقريرات فقه و اصول آيت‌الله بروجردي

ملاصدرا - بخش دوم

معرفي شخصيت:
محمد بن ابراهيم قوامي شيرازي ملقب به صدر المتالهين يا ملاصدرا در ظهر روز نهم جمادي الاولي سال 980 قمري ديده به جهان گشود.پدر او خواجه ابراهيم قوامي مردي پرهيزگار ديندار و دوستدار و حامي دانش و معرفت بود.در زمان حيات ملاصدرا, شيراز داراي حكومت مستقلي بود و حكمراني آن به برادر شاه واگذار گرديد كه ،‌ پدر ملاصدرا بعنوان معاون او و دومين شخصيت مهم آن منطقه به شمار مي رفت, و به نظر مي رسيد تنها موهبتي كه خداوند به او ارزاني نداشته است داشتن فرزند باشد. اما بالاخره خداوند درخواست ها و دعاهاي اين مرد پاك و زاهد را بي جواب نگذاشت و بهترين پسران را به او ارزاني كرد

ملاصدرا - بخش اول

محمد بن ابراهیم شیرازی ملقب به صدرالدین و مشهور به ملاصدرا یا صدرالمتالهین، در حدود سال 979 یا 980هجری قمری در شهر شیراز متولد شد. پدرش ابراهیم بن یحیی قوامی یکی از وزرای دولت صفوی و مردی با نفوذ و ثروتمند بود که با نهایت کوشش به تربیت و تعلیم یگانه پسر خود کمر همت بست و در این راه از هیچ امری مضایقه ننمود. صدرالدین نیز از همان کودکی استعداد فوق العاده خود را نمودار ساخت و طی مدت کمی تحصیلات عمومی را به پایان رسانید. در آن زمان، پایتخت و مرکز علمی ایران، اصفهان بود و اکثر اساتید بزرگ در این شهر اقامت داشتند و در مدارس متعدد، شعب مختلف دانش را تدریس می کردند. ملاصدرا نیز برای کسب معرفت و تکمیل تحصیلات خود، شیراز را ترک گفت و عازم اصفهان شد.

بزرگداشت ملاصدرا

 

به مناسبت اول خرداد روز بزرگداشت  حكيم فرزانه جناب صدرالمتالهين  در مطالب بعدي مقالاتي پيرامون زندگي و ابعاد مختلف حيات طيبه اين عالم وارسته تقديم مي گردد.

میرزای شیرازی

 ۲۴ اردیبهشت سالروز لغو امتیاز تنباکو

آيت الله ميرزا محمد حسن شيرازي مرجع عظيم الشان و عاليقدر اسلامي است که در سال 1230 ق. در شيراز چشم به جهان گشود. ميرزا محمد حسن از چهارسالگي شروع به تحصيل کرد و در 8 سالگي مقدمات را به پايان برد. ميرزاي شيرازي در 29 سالگي وارد کربلا شد و پس از آن به نجف اشرف عزيمت کرد و در درس شيخ اعظم، انصاري، شرکت جست و از خواص شاگردان او شد. پس از رحلت شيخ مرتضي انصاري در 1281 ق. زعامت شيعه به ميرزاي بزرگ شيرازي محول گرديد و ايشان نزديک به 30 سال در اين مقام به رفع مشکلات مردم و اداره حوزه هاي علميه مشغول بود.

شيخ صدوق

۱۵ اردیبهشت روز بزرگداشت شیخ صدوق

 ضمن ذکر حدیثی از کتاب كمال‏ا لدين ج : 1 ص : 326  تالیف شیخ صدوق راجع به امام عصر به معرفی آن شخصیت می پردازیم

حدثنا أبي و محمد بن الحسن رضي الله عنهما قالا حدثنا سعد بن عبد الله قال حدثني موسى بن عمر بن يزيد الصيقل عن علي بن أسباط عن علي بن أبي حمزة عن أبي بصير

 عن أبي جعفر ع في قول الله عز و جل قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ  ماؤُكُمْ غَوْراً فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِماءٍ مَعِينٍ فقال هذه نزلت في القائم يقول إن أصبح إمامكم غائبا عنكم لا تدرون أين هو فمن يأتيكم بإمام ظاهر يأتيكم بأخبار السماء و الأرض و حلال الله جل و عز و حرامه ثم قال ع و الله ما جاء تأويل هذه الآية و لا بد أن يجي‏ء تأويلها

روز بزرگداشت شيخ صدوق

محمد بن علي بن بابويه قمي معروف به " ابن بابويه" ، " محمد بن بابويه" و " شيخ صدوق" نامي ترين دانشمند گرانمايه و بزرگوار و فقيه و محدث عاليقدر شيعه در نيمه دوم سده چهارم هجري است.

شيخ صدوق و برادرش حسن با دعاي حضرت امام زمان عج الله تعالي فرجه الشريف متولد شدند.

لحظه سال تحویل در نجوم اسلامی

یا مقلب القلوب و الابصار    یا مدبر اللیل و النهار   یا محول حول و الاحوال حول حالنا الی احسن الحال

اصطلاح سال تحویل به چه معناست.این سوالی است که شاید برای بیشتر ایرانیان مطرح باشد در این مقاله سعی شده است به اختصار مطالبی راجع به این موضوع تقدیم گردد.

خواجه نصیر الدین طوسی (2)

در بخش دوم مطالبی به نقل از دكتر لطف الله نبوي جهت معرفی دانشمند بزرگ جهان اسلام خواجه نصیر الدین طوسی می آوریم.

 خواجه نصير الدين طوسي شخصيت بارزي دارد او در مهمترين مباحث و حوزه‌هاي علمي زمان خود مطالعه كرده است و صاحب نظر است در اين برنامه با ديدگاه‌هاي خواجه در حوزه منطق و رياضيات آشنا مي‌شويم سخن در باب شخصيتي است جامع الافكرا انديشمندي كه او را استاد بشر ناميده اند و عقل‌هادي بشرش مي‌دانند انديشمندي با ابعاد رياضي داني عميق و منطق داني دقيق ستاره شناسي متبحر و فيلسوفي عميق سياست مداري با تجربه و دور انديش و زبر دست سخن از خواجه نصير الدين در باب شخصيت خواجه نصير الدين و آرا و انديشه‌هاي او بسيار سخن است اما در اين مجال اندك و كوتاه تنها بر يكي از جنبه‌هاي شخصيت او متمركز مي‌شويم و آرا و انديشه‌هاي او را در يك جز از انديشه‌هاي او مختصرا و به اجمال بحث بررسي قرار مي‌دهيم

خواجه نصیر الدین طوسی (1)

به مناسبت بزرگداشت خواجه نصیر الدین طوسی در مقالاتی به معرفی جنبه های مختلف شخصیتی این دانشمند گرانسنگ جهان اسلام می پردازیم. خدماتی که در جهان اسلام محدود نشده است و به نوعی عالم گیر شده است.

محمد بن حسن جهرودی طوسی مشهور به خواجه نصیرالدین طوسی در تاریخ 15 جمادی الاول 598 هجری قمری در طوس ولادت یافته است.